Samanyolu Ekspresi

Samanyolu Ekspresi üzerinde yayında olan Astrofizik Notlarım isimli sayfa için biraz güncelleme yapma ihtiyacı hissettim. Var olan notların sayısı çok az, buna rağmen çok sayıda okunmuş. Çok güzel yazdığım için değil, bu konuda Türkçe bilginin oldukça sınırlı olmasından. Bununla birlikte bu sayfanın içerisine astronomide analiz yaparken ihtiyaç duyduğunuz programlar, uygulamalar ve araçları tanıtan bölümler olacak. Bunlar benim de halihazırda öğrendiğim şeyler o sebeple yazı dizisi olarak eklemek istiyorum. Kısa bir süre sonra yazı dizisine başlayacağım. Bilimle kalın! :)

Birkaç yıl önce yazdığım 'Türkiye'de Astronomi ve Uzay Bilimleri Okumak' ve 'Astronom Olmak İstiyorum' başlıklı yazılar giderek artan bir şekilde bloğumda görüntülenmeye başlandı ve uzunca bir süredir sosyal medya hesaplarımdan ve mail adresimden oldukça fazla soru alıyorum. Bazen günde 3-5 soru gelebiliyor. Tüm bu soruları 2-3 başlıkta kolayca toplayabiliriz ve sizlerin de tahmin edeceği soru tipleri. Bu yazı ile değineceğim nokta; zamana göre bu değişmeyen sorulara karşın değişen yanıtlarım... Üniversiteye başlarken bana ve benim dönemimden arkadaşlara 'yol yakınken' bölümü bırakıp başka bir lisans bölümü okumamız üzerine üst dönemlerden öneriler gelmişti. O zamanlar bu tür önerilere kızmış, üniversiteye başladığım yıllarda önümdeki uzun süreç için oldukça renkli şeyler hayal etmiş, bilim dünyasının kapısının eşiğinde olduğum hissine kapılmıştım. Bu abartıyla yaşanan bir heyecan değil, içimde yaşadığım ve zamana yayılan bir mutluluk idi. İstanbul Ünive...

Bir astronom için işin zorluğu kontrol altında tutabildiği bir laboratuvara sahip olmaması. En büyük laboratuvarda yani bizzat evrenin kendisi üzerine çalışsa da... Bize en yakın yıldız dışındaki tüm yıldızlar birer nokta kaynaktan ötesi değildir. En güçlü teleskoplar için bile parlak bir noktadan farksız olan yıldızların atmosferini, iç yapısını ve diğer fiziksel özelliklerini öğrenebiliyoruz. Bu konuda Güneş'in önemli katkısı var şüphesiz, çünkü o da bir yıldız ve yanıbaşımızda duruyor! Duruyor derken lafın gelişi tabi.  Bir yıldızın iç yapısını merak ediyorsanız, içerisinde gerçekleşen tepkimeleri, yapısını, hangi elementlerin ne kadar oranda yer aldığını, sıcaklık ve basınç değerleri gibi fiziksel parametrelerini öğrenmek istiyorsanız size bir sürprizim var; yıldız atmsoferi opaktır. Yani gözleyebildiğimiz yer sınırlıdır ve atmosferi buna engel olur.  Phys.org tarafından Yıldızın atmosferini ve yüzeyini gözlemek içerisinin nasıl bir yer olduğu hakkında...

Görsel Telif ; skatelescope.org Bu yazı ilk olarak Academy Garden Dergisi'nde yayınlanmıştır. KARADELİK NEDİR? Kendi çekim kuvvetlerinin oldukça büyük olması sebebiyle evrenin geri kalanından ayrılan uzayzaman bölgesidir. Çekim alanı her türlü maddesel oluşumun ve ışınımın kendisinden kaçmasına izin vermeyecek derecede güçlü olan, kütlesi büyük bir kozmik cisimdir. İlk başta karmaşık olarak görünen karadelikler sanıldığından daha basittir. Güçlü çekimleri, akıl almaz yoğunlukları ve fiziksel kuralların altüst olduğu bir cisim olması tüm ilginin üzerine çekilmesine yetecektir. Karadelik kavramı ilk defa John Michell tarafından ortaya atılmıştır. Tüm zamanların en büyük tanınmamış bilim adamlarından birisi olan, İngiliz din adamı ve filozof Michell aynı zamanda astronomi, jeoloji, optik ve yerçekimi dahil olmak üzere geniş bir alanda araştırmalara sahiptir. Karadeliklerin varlığını ortaya atan ve çift yıldızların karşılıklı çekim bir ürünü olduğunu kabul ederek kozmo...

Yıldızları anlamak karadelikleri, bulutsuları, beyaz cüceleri, süpernovaları, galaksimizi, galaksileri ve nihayetinde evreni anlamak adına önemlidir. Astronomlar evrendeki en büyük laboratuvara (evrenin bizzat kendisi) sahip olsa da bu laboratuvarı diğer disiplinlerdeki gibi kontrol altında tutup istedikleri gibi deney ve gözlemler yapamazlar maalesef.  Eğer yıldız incelemek isterseniz bir takım sınırlamalarla karşılaşırsınız. Örneğin yıldızın iç yapısını incelemek doğrudan doğruya mümkün değildir. Çünkü yıldızın merkezine doğru gidildikçe opasite artar. Yani biz sadece yıldızın yüzeyinden ışık alıyoruz. Bu da bize sadece yıldızın atmosferinden bilgi akıyor, demek oluyor. Yıldız atmosferini ve iç yapısını anlamak için bir takım varsayımlarda bulunuyoruz ve özellikle atmosferi anlamak için model(ler) oluşturuyoruz. Kabul edilen varsayımlardan biri, yeryüzünde geçerli olan fizik yasalarının aynen yıldızlarda da geçerli olduğu varsayımı. Çünkü, yıldız içi dünya koşullar...

William Herschel'a saygıyla...  Prizmadan geçen ışık renklerine ayrılır ve ilk okulda bu sıralama bize, ''KuTu SaYMaM'' cümlesiyle öğretilmiş aklımızda kalsın diye. Biraz daha büyüynce ışığın bizim bildiğimiz ışıktan ibaret olmadığını, hatta çok az bir kısmının görünür olduğunu fark ettik. İlk kez özel olmadığımızı bana ışık söylemiş ve dalga geçercesine küçük bir pencere ayırmıştı sanki. Koskoca Elektromanyetik Tayf ın 400-700 nanometrelik aralığında idi algılarımızın tümü. Evet defterin bu sayfası Elektromanyetik Spektrumu konu ediniyor. Tayfta sırasıyla, Gama , X Işını, Morötesi, Kızılötesi, Mikrodalga ve Radyo Dalgaları vardır. Gama Işınlarına doğru dalganın boyu kısalır, enerjisi ve frekansı artar. En büyük dalgaboyunda dolayısıyla en düşük enerji ve frekanslarda ise radyo dalgalar vardır.  Işığın tüm radyasyonunu göz önğne aldığımızda görünür bölge çok dar bir aralıktadır. Görünür bölge Moröte ve Kızılötesi denilen bölgeler arasında ...

Max Planck'a saygıyla... Merhaba, en baştan söylemeliyim ki sende karacisim ışıması yapıyorsun. Evrendeki her cisim sıcaklığına göre bir ışıma yapar. Bu cisimler maksimum ışıma yaptıkları bir değer vardır ve bu değer   Işınım Gücü -Dalgaboyu grafiğinde eğrinin maksimum yaptığı yerdir. Cisim ne kadar sıcaksa, enerjisi o denli fazladır. O sebeple T sıcaklık değeri yükseldikçe cisim maksimum ışımasını yukarıdaki grafiğe göre sol tarafta yapar. Sıcaklık azaldıkça dalboyunun arttığı yöne doğru kayar.  Yukarıdaki görseli incelersek, görsel bölgede (400 - 700 Nanometre ya da 4000 - 7000 Angstrom aralığı) yüksek enerjili mor ışık 7000 K düşük enerjili kırmızı ışık yaklaşık 4000 K değerindedir. Mor ışık görsel bölgede enerjisi en fazla olan ışıktır ve dalgaboyunun daha az olduğu sol tarafta maksimum ışıma yapmaktadır. Kırmızı ışık için ise aksi geçerlidir. Sadece siz değil yıldızlarda birer Karacisim Işıması yapan kaynaklardır. O zaman yıldızın sıcaklığı arttıkça sol tar...

Nerede okuduğumu anımsayamadım, bir fizikçi şöyle demişti; HR diyagramı astronomlar tarafından fizikçiler astronomiden pek anlamasan diye oluşturulmuş olabilir. Şaka bir yana Hertzsprıng - Russel diyagramı yıldızların evrimininden iç yapılarına kadar çok farklı konularda bilgi içerir. Bu sebepten ilk not H-R Diyagramı na dair. Ejnar Hertzsprung ve Henri Russell'a saygıyla Yıldızların çoğu anakol da toplanmıştır. Anakoldaki yıldızlar ''Hidrosatatik dengededir.'' Yıldızların kütlesi yıldız evriminde en önemli niceliktir ve genellikle yıldızlar 1/10 Mgüneş  ile 10 Mgüneş aralığındadır.  H-R Diyagramı bize ne söyler? Eğer bir H-R diyagramını doğru okuyabilirsek bir yıldızın, Etkin Sıcaklığını , Renk ölçeğini • Tayf Türünü • Işınım sınıfını • Toplam ışınım gücünü • Mutlak parlaklığını • Yüzey çekim ivmesini • Uzaklığını • Kütlesini • Yarıçapını (Süperdev mi?, dev mi?, cüce mi?, beyaz cüce mi? olduğunu bir başka deyişle) • Yaşını • Kabaca kimyas...

Artık ana dili İngilizce olan yeni bir blog yayında! Wise Comet   ile tanışın. Türkçesi ise Bilge Komet, astronomi ve fizik konularında yazılara yer verecek. Takip edip destek olabilirsiniz.  Okumak ve takip etmek için  tıklayın